مقاله ای از خسرو خسروی
پیشینه . از گذشتة بندرخمیر اطلاع چندانی در دست نیست ، همین قدر می دانیم که در حدود دو قرن پیش ، سیاحان و محققان از این بندر بازدید کرده و دربارة آن مطالبی نوشته اند. محمد ابراهیم کازرونی در گزارش خود به دربار محمدشاه قاجار (حک : 1250ـ1264)، تعداد سکنة بندر خمیر را چهارصد خانوار ذکر کرده است که کلاً کارگران معدن گوگرد بوده اند (ص 120ـ121). به نوشتة نوربخش (ص 178)، در زمان ناصرالدین شاه (1264ـ1313) بندر خمیر و مناطق تابعه نیز سالها در اجارة سلطان عمان بود که پس از آن طی قرارداد بیست ساله ای به سیدسعیدخان واگذار گردید. در 1320، خازن الدوله ، پسر امین السلطنه ، بندرخمیر را تیول خود قرار داد و آن را به معین التجار اجاره داد (سدیدالسلطنه ، 1363 ش ، ص 4). به نوشتة کُرْزُن ، در 1271 بندر خمیر از بنادر نسبتاً مهم خلیج فارس ، و جزو فرمانداری سعدالملک به شمار می آمد، و از بنادری بود که سالانه عواید سرشماری برای او فراهم می ساخت (ج 2، ص 489). لوریمر (ج 8، ص 1016ـ1017) جمعیت بندر خمیر را در 1326، حدود 350 خانوار یعنی تقریباً 800 ، 1 تن برآورد کرده بود، که بیشتر آنها شافعی مذهب و از عشایر مختلف عرب بودند. ناوگان دریایی آنان از چهار قُنجه / قُنچه (کشتیهای تجاری ) و 22 بَقاره (کشتیهای ماهیگیری ) ( عمان و تاریخها البحری ، ص 123، 143؛ لوریمر، همانجا) تشکیل می شد که تا بصره و حتی بنادر هند رفت وآمد می کردند. بنابه نوشتة سدیدالسلطنه (1371 ش ، ص 218) در سالهای 1324 تا 1332 بندر خمیر 21 فروند کشتی بادبانی (شش کشتی ماهیگیری و پانزده کشتی مسافربری و باربری ) داشت ، صادرات آن ماهی ، آهک به مقدار زیاد، سنگهای آسیا و گوگرد بود (لوریمر، ج 8، ص 1016). کشف معدن نیکل در کوه کشار و کوه انگور در سالهای 1324 تا 1332 و صدور آن به روسیه ، سبب رونق اقتصادی بندرخمیر شد که بعدها به حکم دولت ، متروک شناخته شد (سدیدالسلطنه ، 1371 ش ، همانجا). با توجه به رشد جمعیت ، بندر خمیر تا اواسط دهة پنجاه تغییر چندانی نکرد به طوری که جمعیت آن در 1335 ش به 075 ، 1 تن (سرشماری 1335 ش به نقل دایرة المعارف فارسی ، ذیل «بندرخمیر»)، در 1345 ش به 768 ، 1 (مرکز آمار ایران ، 1348 ش )، در 1355 ش به 423 ، 2 تن (همو، 1361 ش ) و در 1365 ش به 076 ، 5 تن (همو، 1368 ش ) رسید. در زمینة زندگی اقتصادی ، از 1345 ش بویژه از هنگامی که بندر خمیر شهر و مرکز بخش خمیر شد، شهر رو به آبادانی رفته و تأسیسات زیربنایی ایجاد و سازمانهای دولتی در آنجا تأسیس شده است . با آنکه وضع اقتصادی بندر خمیر بر پایة کشاورزی و تجارت استوار است ، اقتصاد شهر نیز ـ به سبب وجود واحدهای صنعتی و تولیدی و خدمات و مشاغل گوناگون ـ گسترش یافته ، به طوری که در سالهای پس از جنگ عراق با ایران (31 شهریور 1359ـ27 مرداد 1367)، کارخانة سیمان با ظرفیت ششهزار تن در این بندر احداث و بهره برداری شده است .



